Filips de Stoute hield van oude juwelen

Filips de Stoute had ook zijn goede kantjes. Hoewel hij een geduchte strijder op het slagveld was, hield hij ook van oude juwelen. Hij gaf ze aan vrouw en minnaressen en liet ze graag voor zich paraderen.

Moedig

Filips de Stoute (Philippe le Hardi) werd geboren op 17 januari 1342 als jongste zoon van de Franse Koning Jan II de Goede van het prestigieuze Huis Valois. Hij dankt zijn bijnaam (die hij met de nodige trots droeg) aan zijn leeuwenmoed tijdens de Slag bij Poitiers in 1356 in de Honderdjarige Oorlog waar hij als 14-jarige knaap samen met zijn vader Koning Jan door de Engelsen werd gevangen genomen. Op het slagveld in Poitiers verdedigde hij zelfs zijn vader en achteraf werd hij ook door zijn vijanden geloofd om zijn moed.

Bij het overlijden van Jan de Goede in 1364 kwam Filips als jongste koningszoon niet in aanmerking voor de troon. Zo werd zijn broer Charles V (“Karel de Wijze”) de nieuwe vorst, en hij toonde zich een toegewijde helper die voor zijn inzet werd beloond. Zo werd hem in 1363 het Franse hertogdom Bourgondië toegewezen.. In 1369 kwam het in Gent tot een verstandshuwelijk met Margaretha, dochter van de Vlaamse graaf Lodewijk van Male.

Charles V zou in 1380 overlijden. Van 1380 tot 1388 was Filips de centrale figuur in het regentschap dat het bestuur van Frankrijk uitoefende tijdens de minderjarigheid van Charles VI, zoon van Charles V.

Wraak voor smadelijke nederlaag

In deze periode zette Filips in 1382 een Frans leger neer om in de Slag bij Westrozebeke de Vlaamse opstand geleid door Filips van Artevelde tegen zijn schoonvader Lodewijk van Male neer te slaan. Meteen een bloedige revanche voor de Guldensporenslag in 1302 waar een Vlaams volksleger de fiere Franse edelen in de modder van de Groeningebeek had verslagen.

Bij het overlijden van Lodewijk van Male werd Filips graaf van Vlaanderen. Hij werd ook markies van Antwerpen en Mechelen, en voerde eveneens het bewind in Artesië, Nevers en Rethel. Meteen werd de basis gelegd voor wat het Bourgondische Rijk zou worden, een gebied dat zich uitstrekte van Midden-Frankrijk tot de Noordzee.

Nog was de expansiedrang van Filips niet gestild. Ook via diplomatieke weg probeerde hij zijn gezag nog verder uit te breiden. Een beproefde methode was het huwelijk, en Filips wist voor zijn kinderen geschikte partners te vinden die voor een aanzienlijke versterking van zijn positie zouden zorgen.

Zo trouwden zijn kinderen Margaretha en Jan in 1385 tijdens het zogenaamde ‘dubbelhuwelijk van Kamerijk’ met Willem en Margaretha, de kinderen van Albrecht van Beieren, tevens graaf van Holland, Zeeland en Henegouwen. En vijf jaar later overtuigde hij de kinderloze hertogin van Brabant om haar hertogdom af te staan aan haar nicht Margaretha van Male, de vrouw van Filips.

Oude juwelen

De volgende jaren concentreerde Filips zich op het goed bestuur van al deze gebieden. Zo paste hij de typische verdeel en heers politiek van de Romeinen toe. Dat hield in dat hij de plaatselijke bestuursinstellingen liet bestaan en zelfs steunde, maar op voorwaarde dat ze zich aan zijn centraal geleide regeringsorganen onderwierpen.

Zo benoemde hij in 1385 voor het dagelijks bestuur Jean Canard tot kanselier, een trouwe vazal die als zijn rechterhand zou fungeren. Een jaar later richtte hij in Rijsel (voor de noordelijke gebieden) en Dijon (voor de zuidelijke gebieden) een rekenkamer op die de financiële administratie zou verzorgen. Hier was eveneens de raadkamer gevestigd, een soort Hof van Beroep dat vonnissen uit de plaatselijke rechtbanken van de diverse rechtbanken kon evalueren en eventueel vernietigen.

Bij wijze van tegenwicht voor al dat noeste werk verzamelde hij oude juwelen. Ringen, armbanden, colliers, polsbanden, diademen en tiara’s in goud, zilver, bezet met diamanten, robijnen en briljanten: hij kreeg er niet genoeg van.

Ringen, armbanden, halskettingen, broches, hangers, oorbellen en oorringen

Als we het over antieke juwelen hebben, bedoelen we een veelvoud aan sieraden. We zetten de voornaamste even op een rijtje.

Ringen

Een ring is een sieraad dat men klassiek rond de vinger draagt. In relatie tot de verloving en het huwelijk is het een belangrijke formele uiting van de belofte tot trouw. Het feit dat een ring gene begin of einde kent speelt hierbij zeker een rol. Intussen is de ring heel wat ‘gewoner’ geworden en dragen vele vrouwen maar ook mannen er minstens een gewoon omdat ze hem mooi vinden. Gebruikte materialen zijn onder meer goud en zilver, maar ook andere metalen zijn intussen erg populair geworden.

Armbanden

Een armband is een sieraad dat rond de arm, met name rond de pols, gedragen wordt en het kan ook een onderscheiding om de bovenarm zijn (bijvoorbeeld de aanvoerdersarmband bij het voetbal of een rouwband).
Een armband kan tal van vormen en materialen hebben. Hij kan gemaakt zijn uit kralen, zilver, goud, staal, koper maar ook eenvoudige materialen zoals wol of textiel.
Een ander soort armbanden zijn de zogenaamde spikes, gedragen ion de metal en gothic cultuur.

Halskettingen

Halskettingen worden zoals het woord het al zegt rond de hals gedragen. Een synoniem is collier. Ze kunnen een functionele functie hebben zoals in de oudheid bij de hogepriesters.
Er bestaan ook enkelkettingen, dit vooral in de oosterse cultuur waar ze naast een esthetische ook een erotische functie hebben.

Broches

Broches worden op de kledij gespeld, of kunnen ook dienen om bepaalde kledingstukken aan elkaar vast te maken. De Romeinen maakten er al veelvuldig gebruik van en noemden het ‘fibula’. Over elkaar gedrapeerde en met een fibula vastgehouden kledij stond er bekend als een teken van beschaving.
Bij ons heeft de broche intussen een oubollig imago, maar dit sieraad raakt lanzaam toch weer in de mode.

Hangers

Bij een halsketting hoort ook vaak een hanger. Vroeger werden ze ook aan touwen of veters gedragen. Door gebruik van schakels in de halsketting werd het een beweeglijk juweel en werd het mogelijk het hele sieraad van edelmetaal te maken, dus zowel de ketting als de hanger.
Hangers kunnen naar keuze hol of massief zijn.

Oorbellen en oorringen

Oorbellen worden intussen allang niet meer uitsluitend door vrouwen of piraten gedragen. Het is door de eeuwen heen een populair juweel dat naar keuze erg kostbaar kan zijn of uit eenvoudig materiaal gemaakt.
Een oorring of oorbel is in feite een piercing, want er moet een gaatje door de oorlel gemaakt worden. Een sieraad dat aan de oorlel geschroefd wordt noemen we een oorknopje.